Μήπως όταν παρακολουθούμε ειδήσεις στην τηλεόραση αντί να ενημερωνόμαστε μπερδευόμαστε; Παράθυρα με πολλούς ομιλητές, τίτλοι που «τρέχουν» στην οθόνη και τα αποτελέσματα του λόττο μας κάνουν μάλλον να χάνουμε το νόημα όσων βλέπουμε…
Ανεξάρτητα από το ποιο τηλεοπτικό κανάλι παρακολουθείτε, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα έρθετε αντιμέτωποι με κάποιο οπτικό ερέθισμα που φαίνεται να «κυριαρχεί» στην οθόνη, κάνοντας το ιδιαίτερα δύσκολο να συγκεντρωθείτε σε ένα μόνο πράγμα στην τηλεόραση.
Τα τελευταία χρόνια, οι τηλεοπτικοί σταθμοί έχουν αρχίσει να αναπροσαρμόζουν την τηλεοπτική τους παρουσίαση περιλαμβάνοντας ταυτόχρονα στην οθόνη κυλιόμενους τίτλους ειδήσεων, τα σκορ των αγώνων, τις τιμές των μετοχών και μετεωρολογικές προβλέψεις. Όλα αυτά τα οπτικά στοιχεία έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να προσφέρουν στον τηλεθεατή όλες τις πληροφορίες που χρειάζεται όποτε τις χρειάζεται.
Ωστόσο, οι καθηγητές Lori Bergen και Tom Grimes από το πανεπιστήμιο Kansas State υποστηρίζουν ότι ο τρόπος αυτός παρουσίασης των πληροφοριών στην πραγματικότητα δεν εξυπηρετεί.
“Το συμπέρασμά μας είναι ότι αν οι τηλεοπτικοί σταθμοί θέλουν να μπορεί ο κόσμος να καταλαβαίνει τις ειδήσεις καλύτερα, τότε θα πρέπει να αφαιρέσουν όλα αυτά από την οθόνη,” αναφέρει ο Grimes. “Ξεκαθαρίστε τις πληροφορίες και βγάλτε τις από την οθόνη γιατί με όλα αυτά απλά είναι πολύ δύσκολο για τους τηλεθεατές να καταλάβουν τι λέει ο παρουσιαστής.”
Οι Grimes και Bergen είναι καθηγητές δημοσιογραφίας και μέσων μαζικής ενημέρωσης. Συνεργάστηκαν με την επικεφαλής της εταιρίας ερευνών Newslab στην Ουάσινγκτον, Deborah Potter, σε μια έρευνα σχετικά με την απόσπαση της προσοχής από τις οπτικές πληροφορίες. Η έρευνα επικεντρώθηκε στην ικανότητα του θεατή να αφομοιώσει τις πληροφορίες που βλέπει στην οθόνη όταν παράλληλα πάνω σε αυτή παρουσιάζονται πρόσθετες πληροφορίες που τον αποσπούν.
“Ανακαλύψαμε ότι με όλα αυτά που εμφανίζονται ταυτόχρονα στην οθόνη, οι θεατές θυμούνται κατά 10% λιγότερα γεγονότα απ’ όταν τα πρόσθετα μηνύματα δεν εμφανίζονται,” υπογραμμίζει ο Grimes. “Όλα αυτά που βλέπουμε στην οθόνη, οι κυλιόμενοι τίτλοι, ο παρουσιαστής, τα σκορ των αγώνων και μετεωρολογικές προβλέψεις, είναι συγκρουόμενες πληροφορίες που σημασιολογικά δεν συνδέονται μεταξύ τους. Αντίθετα, δυσκολεύουν τον θεατή από το να παρακολουθήσει αυτό που είναι πράγματι το κεντρικό μήνυμα.”
Για το σκοπό της έρευνάς τους, οι Bergen, Grimes και Potter έστησαν μια σειρά από τέσσερα πειράματα για να μελετήσουν την ικανότητα προσοχής των ατόμων σχετικά με πολύπλοκες και απλές γνωστικές διαδικασίες.
“Το αποτέλεσμα όλων των πειραμάτων ήταν ότι οι θεατές μοίραζαν την προσοχή τους σε πάρα πολλά σημεία για να μπορούν στην ουσία να καταλάβουν το περιεχόμενο των πληροφοριών.”
Το 1990, το γνωστό μουσικό τηλεοπτικό κανάλι MTV εμφανίστηκε για πρώτη φορά στους δέκτες. Τα πολύχρωμα γραφικά, η μουσική και τα βίντεο-κλιπ φαινόταν ότι ήταν τα συστατικά αυτά που τραβούσαν την προσοχή του τηλεθεατή.
Ο δημιουργός του MTV Robert Pittman, «χρέωσε» την επιτυχία του σταθμού στην ικανότητα των τηλεθεατών νεαρής ηλικίας να επεξεργάζονται ταυτόχρονα πολλαπλές πληροφορίες. Στο κόσμο της τηλεόρασης, η επιτυχία φέρνει και την μίμηση. Όταν τα νούμερα τηλεθέασης του MTV εκτινάχθηκαν, άλλοι τηλεοπτικοί σταθμοί άρχισαν να υιοθετούν τον τρόπο παρουσίασης που το MTV ακολουθούσε. Το κεντρικό δελτίο ειδήσεων του CNN ήταν το πρώτο που άλλαξε τον τρόπο εμφάνισης του δελτίου στην οθόνη, εμφανίζοντας πολλά περισσότερα από τον παρουσιαστή μόνο του.
“Όταν η παραγωγός του CNN εκείνη την εποχή, Mary Lynn Ryan, έκανε την αλλαγή αυτή στις ειδήσεις η τηλεθέαση του δελτίου ανέβηκε στα ύψη,” σχολιάζει ο Grimes. “Έτσι φαίνεται ότι ο Robert Pittman είχε δίκιο: αν είσαι από 12 έως 22 ετών, το μυαλό σου έχει μάθει πώς να επεξεργάζεται όλα αυτά αντικρουόμενα μηνύματα ταυτόχρονα, όμως άτομα στην ηλικία των 30 και πάνω δεν έχουν μάθει να κάνουν κάτι τέτοιο.”
Η Bergen, ωστόσο, υπέθεσε ότι η θεωρία του Pittman δεν ήταν σωστή. Ο τρόπος που επεξεργαζόμαστε τις πληροφορίες δεν είναι κάτι που μαθαίνετε – αντίθετα είναι μάλλον θέμα αντίληψης.
“Ο ανθρώπινος εγκέφαλος σήμερα είναι όπως ήταν το 1880, το 1580 και την εποχή των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων. Δεν έχει αλλάξει,” υποστηρίζει ο Grimes. “Δεν είμαστε σήμερα πιο ικανοί να επεξεργαζόμαστε αντικρουόμενες πληροφορίες από ότι ήμασταν πριν από 300 χρόνια. Οπότε η αίσθηση αυτή που είχε ο Pittman ότι τα άτομα έχουν μάθει πώς να κάνουν κάτι τέτοιο, δεν στέκει.”
Ο Grimes υπογραμμίζει πως η ηλικία των παρουσιαστών, η γλώσσα που χρησιμοποιείται αλλά και η μουσική είναι στοιχεία που συμβάλλουν στην επιτυχία μιας εκπομπής – όχι όμως και τα πολύπλοκα οπτικά ερεθίσματα.
Η Bergen, που ξεκίνησε την έρευνα πριν πολλά χρόνια, υποστηρίζει ότι μπορούμε να επεξεργαζόμαστε πολλές πληροφορίες παράλληλα αρκεί αυτές να σχετίζονται σημασιολογικά. Για να μπορέσει κάποιος να καταλάβει πολλαπλά ερεθίσματα και πληροφορίες πρέπει αυτές να ταιριάζουν με κάποιο τρόπο.
