Το ολοκαύτωμα των κουνουπιών

Το ολοκαύτωμα των κουνουπιών

Θα μπορούσαμε κάλλιστα να ονομάσουμε τα κουνούπια μικροσκοπικούς βρικόλακες, αφού τρέφονται αποκλειστικά με αίμα και επιτίθενται σε θερμόαιμα ζώα, πτηνά, ερπετά και ψάρια.

Ίσως και τη στιγμή αυτή που διαβάζετε το άρθρο να πετάνε μερικά γύρω από το κεφάλι σας βουίζοντας απειλητικά. Αυτά είναι τα κουνούπια, η πολυπληθέστερη ομάδα αιμομυζητικών αρθρόποδων που ζουν σε κάθε γωνιά της Γης εκτός από τους πόλους, που είναι μόνιμα καλυμμένοι με πάγο. Ακόμα και σήμερα τα κουνούπια παραμένουν ένας από τους πιο σημαντικούς «δολοφόνους» παγκοσμίως, αφού στο τσίμπημά τους οφείλεται η εμφάνιση πεντακοσίων εκατομμυρίων περιστατικών ελονοσίας κάθε χρόνο.

Τα 2,7 εκατομμύρια απ’ αυτά τα περιστατικά καταλήγουν σε θάνατο, με θύματα κυρίως τα παιδιά της Αφρικής, της Νότιας Αμερικής και της Νοτιανατολικής Ασίας. Κατ’ επέκταση, κάθε δώδεκα δευτερόλεπτα πεθαίνει κι ένας άνθρωπος. Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, η ανθρωπότητα βρίσκεται σε ανοιχτό πόλεμο μαζί τους!

Προαιώνιοι εχθροί

Από αρχαιοτάτων χρόνων η ελονοσία αποδεκάτιζε χιλιάδες ανθρώπους. Γραπτές μαρτυρίες των Αιγυπτίων και των Βαβυλωνίων κάνουν λόγο για κρούσματα κυρίως σε περιοχές με έλη και αρδευτικά έργα. Μόλις όμως στα τέλη του 19ου αιώνα έγινε σαφές ότι βασικός φορέας της ελονοσίας ήταν τα κουνούπια. Και όχι μόνο, αφού αποδείχθηκε ότι τα ενοχλητικά έντομα ευθύνονταν και για την εξάπλωση πολλών σοβαρών μολυσματικών νόσων όπως η μηνιγγίτιδα, η εγκεφαλίτιδα, ο δάγκειος και ο κίτρινος πυρετός. Μόλις τη δεκαετία του 1930 ξεκίνησε στη χώρα μας η μελέτη για την εξολόθρευσή τους από την Υγειονομική Σχολή Αθηνών, η οποία ιδρύθηκε εκείνη την εποχή.

Παράλληλα ξεκίνησε ένα κρατικό πρόγραμμα αποξηράνσεων σε όλη την επικράτεια, το οποίο στέρησε από τα κουνούπια το φυσικό χώρο αναπαραγωγής τους. Το τελειωτικό χτύπημα ήρθε με το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και την είσοδο των συμμαχικών στρατευμάτων στον ελλαδικό χώρο. Οι σύμμαχοι έφεραν μαζί τους το εντομοκτόνο DDT κι έτσι ξεκίνησαν εντατικοί ψεκασμοί σε πολλές περιοχές της χώρας. Τελικά η Ελλάδα κηρύχθηκε ελεύθερη ελονοσίας από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το 1973.

Αμφίπλευρες απώλειες

Στις περισσότερες χώρες του κόσμου η μέθοδος εξόντωσης των κουνουπιών στηρίχτηκε στην ίδια συνταγή: τις εκτεταμένες αποξηράνσεις και τους μαζικούς ψεκασμούς με DDT. Με την πάροδο των χρόνων αποδείχθηκε ότι το DDT δε σκότωνε μόνο τα κουνούπια αλλά και τους ανθρώπους. Οι επιστήμονες έφτασαν στο σημείο να το περιγράψουν ως «φάρμακο χειρότερο από την ασθένεια».

Ειδικά στις αγροτικές περιοχές όπου γινόταν συστηματική και συχνή χρήση του εντομοκτόνου παρουσιάζονταν τα υψηλότερα ποσοστά καρκινογένεσης. Επιπλέον το DDT προσέβαλε το νευρικό σύστημα των βρεφών καθώς περνούσε μέσω της τροφικής αλυσίδας στο γάλα που θήλαζαν από τις μητέρες τους. Το 1970 η Σουηδία έγινε η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τη χρήση του, για να ακολουθήσουν και τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη. Προς στιγμήν, τα κουνούπια βρήκαν και πάλι την ηρεμία τους.

Γενετικά όπλα

Τα τελευταία χρόνια με την εξέλιξη της γενετικής οι επιστήμονες προτείνουν πιο ασφαλείς και ριζοσπαστικές τεχνικές. Σύμφωνα με τη μέθοδο του βιολόγου Όστιν Μπερτ, από το Αυτοκρατορικό Κολέγιο του Λονδίνου, θα μπορούσαμε μέσα σε ένα μόλις χρόνο να εξοντώσουμε τον πληθυσμό των κουνουπιών παγκοσμίως. Ο επιστήμονας υποστηρίζει ότι αν εισάγουμε στα έντομα ένα γονίδιο που υπάρχει στις θαλάσσιες ανεμώνες και στα φύκια θα δημιουργηθεί ένα νέο είδος κουνουπιού το οποίο δε θα μπορεί να αναπαραχθεί.

Τα γενετικά τροποποιημένα κουνούπια θα απελευθερωθούν στο οικοσύστημα και θα ζευγαρώσουν με τον υγιή πληθυσμό. Η πρώτη γενιά θα κουβαλάει μέσα της το φονικό γονίδιο. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο θα αρχίσει η εξολόθρευσή τους. Το ζευγάρωμα δύο γενετικά τροποποιημένων κουνουπιών θα οδηγήσει στη γέννηση απογόνων που δε θα έχουν τη δυνατότητα αναπαραγωγής. Δεδομένου ότι μια γενιά κουνουπιών αντιστοιχεί σε περίπου είκοσι μέρες, ο πληθυσμός των κουνουπιών θα μπορούσε να μειωθεί μέσα σ’ ένα χρόνο κατά 80%.

Ναι μεν, αλλά…

Γιατί δε χρησιμοποιούμε αυτό το γενετικό όπλο για να σώσουμε εκατομμύρια ζωές σ’ όλο τον κόσμο; Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Κατ’ αρχάς, η μέθοδος του Μπερτ έχει δοκιμαστεί μόνο σε προσομοίωση σε ηλεκτρονικό υπολογιστή και δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι θα λειτουργήσει στην πράξη. Επιπλέον για να εξοντωθεί ένας τόσο μεγάλος αριθμός κουνουπιών πρέπει να τροποποιηθεί γενετικά τουλάχιστον το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Ο αριθμός ίσως φαίνεται μικρός, πρακτικά όμως πρόκειται για δισεκατομμύρια κουνούπια. Από πολλούς επιστήμονες τίθεται επίσης κι ένα ηθικό ζήτημα: αν έχουμε το δικαίωμα να εξολοθρεύσουμε μια μορφή ζωής στον πλανήτη. Ως προς αυτό, ο Μπερτ αντιτείνει ότι δε γνώρισε ποτέ κανέναν ο οποίος θα δυσαρεστούνταν από την απουσία των κουνουπιών. Εξάλλου έτσι θα σώζονταν εκατομμύρια άνθρωποι που κάθε χρόνο πεθαίνουν από μολυσματικές ασθένειες. Οι αντιρρήσεις δε σταματούν εδώ.

Πολλοί εντομολόγοι πιστεύουν ότι η εξόντωση των κουνουπιών ίσως έχει ολέθριες επιπτώσεις και σε πολλά άλλα είδη. Σύμφωνα με μια πρόχειρη εκτίμηση, το συνολικό βάρος των κουνουπιών στη Γη ανέρχεται περίπου στα δέκα εκατομμύρια τόνους. Χωρίς αυτή την πηγή τροφής πολλά ψάρια, βάτραχοι και πουλιά θα τροποποιούσαν τις διατροφικές τους συνήθειες και κάποια ευαίσθητα οικοσυστήματα θα πλήττονταν ανεπανόρθωτα.

Την άποψη αυτή δε συμμερίζεται ο Φρανκ Κόλινς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Νοτρ Νταμ και ειδικός στα κουνούπια. Υποστηρίζει ότι τα κουνούπια δε διαδραματίζουν κάποιον ιδιαίτερο οικολογικό ρόλο ούτε είναι σημαντική πηγή τροφής, οπότε δε θα έβλαπτε κανέναν η εξόντωσή τους. Μέχρι να βρεθεί λύση θα εξακολουθούν να μας τσιμπάνε!

Προηγούμενο άρθροΗ σφαίρα του Ντάισον
Επόμενο άρθροΌταν χτυπούν οι κεραυνοί. Τι πρέπει να γνωρίζουμε
Στέλιος Θεοδωρίδης
Για ένα πράγμα είναι περήφανος στη ζωή μου: «100 φορές έπεσα, 100 φορές σηκώθηκα, και αντί να απογοητευτώ, νιώθω πιο λυσσασμένος από ποτέ, προφανώς γιατί δεν σκέφτομαι επιφανειακά, αλλά επί της ουσίας». Η αγαπημένη μου ασχολία είναι η ερευνητική αρθρογραφία με έμφαση στην τεχνητή νοημοσύνη, τη μηχανική μάθηση και τη βαθιά μάθηση.
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ