Ζούμε σε εποχές εξειδίκευσης και μονομάθειας

Ζούμε σε εποχές εξειδίκευσης και μονομάθειας

Ζούμε σε εποχές εξειδίκευσης και μονομάθειας που μοιάζουν να μην επιτρέπουν υπερβάσεις, ειδικά όταν πρόκειται για το εργασιακό πλαίσιο, το οποίο επιβραβεύει τον περιορισμό στα πολύ συγκεκριμένα.

Ο ειδικος, ο εξπέρ, ο σπεσιαλίστας φαντάζει εξαιρετικά πολύτιμος σε αυτό το πλαίσιο, όσο στενό κι αν είναι, από τη στιγμή που θεωρείται «κομβικό» για μια συγκεκριμένη εργασία. Και οι περισσότερες εργασίες εκτελούνται πλέον από κάποιον που κάθεται μπροστά σε μια οθόνη. Οταν το σώμα μας, όμως, παραμένει ακίνητο και το μυαλό μας είναι υποχρεωμένο να λειτουργεί επαναληπτικά, με μονότονη ακρίβεια και περιορισμένο focus, η ανθρώπινη υπόσταση μέσα μας, η οποία αναζητεί διαρκώς νέες παραστάσεις, καινούργια ενδιαφέροντα και διεγέρσεις, αναπόφευκτα επαναστατεί.

Η πολυμάθεια, από την άλλη πλευρά, συνδέεται συχνά με την έλλειψη εξειδίκευσης, ακόμα και με ερασιτεχνισμό/ντιλεταντισμό (πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης, ή όπως λέει και ένα αγγλικό γνωμικό, όποιος καταπιάνεται με πολλές τέχνες, δεν είναι μάστορας καμιάς). Ο μονομαθής, όμως, γίνεται συχνά μονομανής και καμιά φορά μυθομανής όσον αφορά την αυθεντία που θεωρεί ότι έχει κατοχυρώσει σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. (Σύμφωνα και με τη γνωστή ατάκα του βετεράνου performer / μουσικού Ζωρζ Πιλαλί, «τα πανεπιστήμια βγάζουν ειδικότητες, όχι προσωπικότητες»).

Η λατρεία της εξειδίκευσης αποτελεί πάντως πρόσφατο εργασιακό (και κοινωνικό) φετίχ. Από την ελληνική αρχαιότητα έως την Αναγέννηση η πολυμάθεια υπήρξε θεμελιώδης αρετή της δυτικής αντίληψης και της ιδέας του ολοκληρωμένου ατόμου και πολίτη. Και η επιστήμη όμως, η οποία θεωρούμε ότι λειτουργεί με αυστηρούς κανόνες, αρχές και περιορισμένα ερευνητικά πλαίσια, οφείλει την εξέλιξή της σε ανθρώπους που υπερέβησαν τα στενά κριτήρια της επιστήμης τους και ξανοίχτηκαν σε «ξένα χωράφια».

Ο Francis Crick, για παράδειγμα, που έγινε διάσημος για τη σύλληψη της δομής του DNA, δεν ήταν βιολόγος αλλά φυσικός, ιδιότητα που του έδωσε την τυφλή αυτοπεποίθηση να αναμετρηθεί με προβλήματα «εκτός του χώρου του», τα οποία οι βιολόγοι θεωρούσαν μη επιλύσιμα.

Αντίστοιχες περιπτώσεις μπορεί να συναντήσει κανείς και στις τέχνες, όπου η ανάμειξη διαφορετικών (πολλές φορές αλληλοσυγκρουόμενων μεταξύ τους) στοιχείων και τεχνοτροπιών έχει οδηγήσει συχνά στα πιο πρωτοποριακά και διαχρονικά έργα, ενώ πολλές έρευνες δείχνουν ότι όποιος ασχολείται –ως χόμπι ή παράλληλη δραστηριότητα– με καλλιτεχνικές εκφράσεις που προϋποθέτουν εκπαίδευση και πειθαρχία (χορός, μουσική, υποκριτική) βελτιώνει σημαντικά τις μαθησιακές ικανότητές του σε κάθε επίπεδο.

Πέρι μονομάθειας έχει εκφραστεί επιυχώς και ο βετεράνος performer Ζωρζ Πιλαλί: «Τα πανεπιστήμια βγάζουν ειδικότητες, όχι προσωπικότητες».

Η ακραία εξειδίκευση συχνά εκδηλώνεται με τη μορφή υποχώρησης και περιχαράκωσης στα κεκτημένα, καθώς και με μια μορφή δυσανεξίας προς το άγνωστο, το καινούργιο, τη δυνατότητα να δημιουργεί κανείς νέους συνειρμούς και νέες συνδέσεις. Ο πολυμαθής αντίθετα (όχι ο ξερόλας, αλλά αυτός που επιθυμεί να μαθαίνει και να ακούει) χαρακτηρίζεται κυρίως από την αναγνώριση της ποικιλότητας που διέπει τις σχέσεις και δεν αναλώνεται στην υπεράσπιση του «φράχτη» του («πρώτος στο χωριό», που λέμε). Σε τελική ανάλυση, αυτός που επιμένει να περιορίζει τους ορίζοντες και να μην ανοίγει τα φτερά του αναζητώντας νέους προορισμούς, χάνει την ευκαιρία να αναπτύξει νέες δεξιότητες, αλλά και μια πιο έντονη αίσθηση τόσο της πολυπλοκότητας της ζωής όσο και του χιούμορ.

Μεγιστοποιεί, επίσης, την πιθανότητα να αναλωθεί κάποια στιγμή σε συναισθήματα μετάνοιας και πικρίας για πράγματα που δεν έκανε επειδή θεώρησε ότι έπρεπε πάση θυσία να προτάξει την ανάδειξη ενός μονοδιάστατου Brand Me και την εξειδίκευσή του σε έναν και μοναδικό τομέα – εξειδίκευση που θα τον ωφελούσε στην αδυσώπητη αρένα του επαγγελματικού ανταγωνισμού. Είναι τέτοια η σύσταση της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, που κανείς μετανιώνει τελικά πολύ πιο έντονα για πράγματα που δεν έκανε παρά γι’ αυτά που έκανε.

Και μόνο αυτό το στοιχείο θα έπρεπε να είναι αρκετό για να ωθεί κάποιον στην αναζήτηση ερεθισμάτων που υπερβαίνουν τα στενά όρια της όποιας «ειδικότητάς» του.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας