Οι βάσεις των ΗΠΑ στην Κολομβία

Οι βάσεις των ΗΠΑ στην Κολομβία

Συμπληρώθηκε μία δεκαετία περίπου από την υπογραφή της συμφωνίας ανάμεσα στην κυβέρνηση της Κολομβίας και σε εκείνη των ΗΠΑ για τη δημιουργία νέων στρατιωτικών βάσεων της υπερατλαντικής υπερδύναμης στη χώρα αυτή της Λατινικής Αμερικής. Το γεγονός δεν είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος, με το δεδομένο ότι η παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή δεν αποτελεί καινοτομία. Τα πράγματα δεν είναι όμως ποτέ, ή σχεδόν ποτέ, όπως φαίνονται.

Ένα ποιοτικό στρατηγικό βήμα

Η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Κολομβία και, ιδίως, οι συγκεκριμένες αυτές στρατιωτικές βάσεις συνιστούν ένα νέο ποιοτικό βήμα σε σχέση με το παρελθόν. Είναι βέβαια γνωστό ότι οι ΗΠΑ, όπως όλες οι μεγάλες δυνάμεις, επιδιώκουν να εδραιώνουν τη στρατιωτική και, άρα την πολιτική, διπλωματική και οικονομική τους παρουσία στα κρίσιμα σημεία του πλανήτη. Οι ΗΠΑ έχουν ένα λόγο παραπάνω να το κάνουν αυτό. Η σταδιακή απώλεια της πρωτοκαθεδρίας τους στην παγκόσμια οικονομία σε όφελος άλλων, αναδυόμενων οικονομικών δυνάμεων τους έχει ωθήσει πιο ενεργητικά στην προσπάθεια να αναπληρώσουν το χαμένο έδαφος μέσα από την επέκταση της στρατιωτικής ισχύος και παρουσίας τους. Δεν πρόκειται για κάποιο απολύτως νέο φαινόμενο στη σύγχρονη, και όχι μόνο, ιστορία. Κάποιοι το ονόμασαν, εύλογα, στρατιωτικό κεϋνσιανισμό [1].

Οι θεμελιώδεις στοχεύσεις

Ο στόχος της δημιουργίας των νέων βάσεων στην Κολομβία συνδέεται βέβαια με την καταπολέμηση του αντάρτικου που δρα στη χώρα αυτή εδώ και δεκαετίες και το οποίο, παρά τις αντίθετες εντυπώσεις που προσπαθούν να καλλιεργούν οι κυβερνήσεις της Κολομβίας, έχει γερές ρίζες σε μεγάλες περιοχές της χώρας. Συνδέεται όμως και με δυο άλλους κρίσιμης σημασίας στόχους.

Ο πρώτος είναι ο έλεγχος της ευρύτερης περιοχής της Λατινικής Αμερικής. Είναι γνωστό ότι από τη δεκαετία του 1990 και μετά αναπτύσσονται φυγόκεντρες τάσεις στην περιοχή. Οι λαοί της περιοχής αμφισβητούν την βορειοαμερικανική κηδεμονία. Μαζί με τους λαούς, για τους δικούς τους λόγους, νέες ανερχόμενες ελίτ στις χώρες αυτές διεκδικούν μια περισσότερη ισχυρή οικονομική και πολιτική θέση στο διεθνές σκηνικό και, αξιοποιώντας και τις λαϊκές αντιδράσεις, απογαλακτίζονται από την επικυριαρχία των ΗΠΑ. Αποτέλεσμα αυτών των διαδικασιών ήταν η απομάκρυνση της αμερικανικής παρουσίας από τη Βενεζουέλα, το Εκουαδόρ, τη Βολιβία, τη Βραζιλία. Παράλληλα, η Κίνα, η Γερμανία, η Ρωσία υπονομεύουν ανοιχτά την οικονομική κυριαρχία των ΗΠΑ στη νότια Αμερική και Καραϊβική.

Οι ΗΠΑ απαντούν στις εξελίξεις αυτές εξαπλώνοντας τη στρατιωτική τους παρουσία. Ενίσχυσαν το δίκτυο των βάσεών τους στην ήπειρο δημιουργώντας καινούργιες στη θέση εκείνων που έχασαν. Πλέκουν με έντεχνο και συστηματικό τρόπο ένα δίχτυ που, υπολογίζουν, θα τους εξασφαλίσει την κυριαρχία. Το παράδειγμα του πραξικοπήματος στην Ονδούρα είναι χαρακτηριστικό: οι πραξικοπηματίες που ανέτρεψαν τον εκλεγμένο πρόεδρο Μ. Σελάγια ξεκίνησαν από την αμερικανική βάση στην περιοχή Παλμερόλα της Ονδούρας. Οι επίδοξοι πραξικοπηματίες εναντίον του προέδρου του Εκουαδόρ Ρ. Κορέα είχαν και αυτοί στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ.

Επίσημο ντοκουμέντο του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ σημείωνε το 2009 ότι η αξιοποίηση αυτών των βάσεων θα αποτελέσει ένα «ολοκληρωμένο καθρέφτη των επιχειρήσεων σε μια υποήπειρο που κυριαρχεί η κριτική και όπου η ασφάλεια και η σταθερότητα βρίσκονται υπό τη διαρκή απειλή των ναρκοτρομοκρατών, αντιαμερικανικών κυβερνήσεων, μιας ενδημικής φτώχειας και διαρκών φυσικών καταστροφών» [2].

Λατινική Αμερική και Αφρική

Οι νέες βάσεις στην Κολομβία διαθέτουν τρία κύρια χαρακτηριστικά: α. αποτελούν στηρίγματα από τα οποία μπορούν να αναπτυχθούν στη συνέχεια στρατεύματα και δύναμη πυρός προς κάθε κατεύθυνση της Λατινικής Αμερικής, β. αποτελούν σταθμούς ηλεκτρονικής επιτήρησης και κατασκοπείας όλης της περιοχής μέσω των γνωστών συστημάτων AWACS (και όχι μόνο).

Υπάρχει όμως και ένα τρίτο, πολύ ουσιαστικό χαρακτηριστικό των βάσεων αυτών και, ιδίως, της πλέον σημαντικής αυτών, της βάσης της περιοχής Παλανκέρο. Η γεωγραφική της θέση και η υπάρχουσα υποδομή επιτρέπει τη μετατροπή της σε κόμβο αερομεταφερόμενων επιχειρήσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο βασικός τύπος αεροσκάφους που θα χρησιμοποιηθεί είναι το C-17 με μεταφορική ικανότητα ενός άρματος μάχης και 50 πλήρως εξοπλισμένων στρατιωτών και μέγιστο βεληνεκές δράσης τα 5.200 χιλιόμετρα.

Όπως επίσημα παραδέχονται οι ΗΠΑ, στόχος τους είναι η βελτίωση της ικανότητας να ανταποκρίνονται γρήγορα σε οποιαδήποτε κρίση στην ευρύτερη περιοχή. Στην έννοια της ευρύτερης περιοχής δεν περιλαμβάνεται μόνο η Λατινική Αμερική αλλά και η Αφρική. Καθώς στην τελευταία η αμερικανική επικυριαρχία απειλείται από την οικονομική διείσδυση της Κίνας αλλά και άλλων δυνάμεων, και με δεδομένο το ότι δεν υφίσταται στη χώρα αυτή επαρκής στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ, η κολομβιανή βάση του Παλανκέρο μπορεί να διαδραματίσει το ρόλο αυτό. Από εκεί, μπορούν εύκολα να μεταφερθούν αερομεταφερόμενα στρατεύματα στην Αφρική.

Συνταγματικές ακροβασίες

Η υπογραφή της συμφωνίας για τις νέες βάσεις των ΗΠΑ στην Κολομβία συνοδεύτηκε από όργιο παραβιάσεων του Κολομβιανού Συντάγματος. Η πλευρά αυτή επισημάνθηκε και από το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας το οποίο, υπό την επίδραση της λαϊκής αγανάκτησης αλλά και εσωτερικών αντιθέσεων στην κυρίαρχη τάξη της Κολομβίας, αποφάνθηκε για το προφανές.

Το Σύνταγμα της Κολομβίας προβλέπει ότι η συμφωνία παραμονής ξένων στρατευμάτων στη χώρα μπορεί να ισχύει μόνο αν κυρωθεί από το Κογκρέσο. Η διέλευση ξένων στρατιωτικών δυνάμεων απαιτεί, σύμφωνα με το άρθρο 237 παράγραφος 3 του Συντάγματος, προηγούμενη γνωμοδότηση του Συμβουλίου της Επικρατείας, του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου της Κολομβίας. Η απόφαση για να επιτραπεί η διέλευση λαμβάνεται στη συνέχεια από τη Γερουσία (βάσει του άρθρου 173 παρ. 4 του Συντάγματος) και μόνο αν η Γερουσία παραχωρήσει την αρμοδιότητά της αυτή, η απόφαση λαμβάνεται από την κυβέρνηση βάσει του άρθρου 189 παρ. 6 του Συντάγματος.

Είναι φανερό ότι η κυβέρνηση της Κολομβίας παραβίασε από κάθε άποψη το Σύνταγμα καθώς έθεσε σε ισχύ τις συμφωνίες χωρίς να υπάρχει έγκριση του Κογκρέσου. Εκ των υστέρων, ενημέρωσε το νομοθετικό σώμα καταθέτοντας ένα τμήμα της συμφωνίας και μάλιστα στα αγγλικά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το επιχείρημα που χρησιμοποίησε είναι ότι, δήθεν, πρόκειται για ανανέωση παλιάς συμφωνίας και δεν χρειαζόταν ειδική απόφαση του Κογκρέσου. Είναι ολοφάνερο ότι η κυβέρνηση ανησυχούσε ότι το νομοθετικό σώμα, υπό τη λαϊκή πίεση μπορεί να μην ενέκρινε τις συμφωνίες. Η πρακτική αυτή δεν μπορεί παρά να μας θυμίσει τις ανάλογες ελληνικές εμπειρίες της μεταπολεμικής περιόδου. Η εγκατάσταση των αμερικανικών βάσεων στην Ελλάδα και οι δεκάδες σχετικές συμφωνίες κατά κανόνα δεν έρχονταν για συζήτηση και κύρωση στη Βουλή κατά παρότρυνση των ΗΠΑ καθώς φοβούνταν ότι κάτι τέτοιο θα ξεσήκωνε θύελλα αντιδράσεων.

Ανάλογη υπήρξε η περίπτωση της διέλευσης των στρατευμάτων του ΝΑΤΟ από την ελληνική επικράτεια το 1999 προκειμένου να μεταβούν στο Κόσοβο. Η διέλευση αυτή έγινε με τρόπο αντισυνταγματικό αφού δεν ψηφίστηκε ειδικός νόμος όπως προβλέπει το άρθρο 27 παρ. 2 του Ελληνικού Συντάγματος. Η τότε ελληνική κυβέρνηση χρησιμοποίησε ακριβώς το ίδιο επιχείρημα με την κυβέρνηση της Κολομβίας, ότι δηλαδή καλύπτεται από προηγούμενες συμφωνίες. Είναι προφανές ότι στην Κολομβία, όπως βέβαια και αλλού, η αξία των συνταγματικών διακηρύξεων και δεσμεύσεων κάμπτεται μπροστά στις ισχυρές πιέσεις των ΗΠΑ και των εγχώριων συνεργατών τους.

Αν αυτή είναι η εξέλιξη των πραγμάτων στην Κολομβία, το παρήγορο είναι ότι υπάρχουν και άλλες πολιτικές και συνταγματικές επιλογές στη Λατινική Αμερική. Ανεξάρτητα από την προοπτική της κυβέρνησης Τσάβες στη Βενεζουέλα και της κυβέρνησης Μοράλες στη Βολιβία, γεγονός είναι ότι το Σύνταγμα του 1999 της Βενεζουέλας προβλέπει στο άρθρο 13, όπως και το νέο Σύνταγμα της Βολιβίας στο άρθρο 10 παρ. 3, ότι καμιά ξένη στρατιωτική βάση δεν μπορεί να γίνει δεκτή στη χώρα. Και το σημαντικότερο: και στις δυο περιπτώσεις η συνταγματική επιταγή δεν έχει παραμείνει νεκρό γράμμα αλλά έχει βρει προ πολλού εφαρμογή [3].

Παραπομπές

  1. Βλέπε F. Castro, El candidato Republicano, 15/2/2008, www.granma.cu
  2. Βλέπε M. Lemoine, “Basus belli” en Colombie, Le Monde Diplomatique, Fevrier 2010, p. 17 και D. Otero, Las bases militares en Colombia, DESLINDE, Νο 46, mayo-junio 2010, σελ. 4 επ.
  3. Βλέπε Δ. Καλτσώνης, Το δίλημμα της μπολιβαριανής δημοκρατίας (κράτος και δίκαιο στη Βενεζουέλα του Ούγκο Τσάβες), Αθήνα, εκδ. Ξιφαράς, 2009, σελ. 73 επ.

Διάβασε επίσης: Συμβολισμοί και πραγματικότητα της αναθεώρησης του Τουρκικού Συντάγματος

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Παρακαλώ εισάγετε το σχόλιο σας!
Παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας