- Μια νέα παγκόσμια μελέτη προειδοποιεί ότι η αλόγιστη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των γνωστικών ικανοτήτων των μαθητών.
- Οι μαθητές τείνουν να γίνονται παθητικοί δέκτες πληροφοριών και να αντικαθιστούν τις ανθρώπινες σχέσεις με την “εύκολη” αλληλεπίδραση των AI bots.
- Εκπαιδευτικοί και γονείς καλούνται να βρουν μια ισορροπία, καθώς η χρήση της AI στα σχολεία αυξάνεται ραγδαία παγκοσμίως.
Καθώς τα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) εισέρχονται στις σχολικές αίθουσες, οι ερευνητές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου.
Μια νέα μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η νέα τεχνολογία θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά κυρίως τις διαπροσωπικές σχέσεις και την πνευματική ανάπτυξη.
Το Κέντρο Καθολικής Εκπαίδευσης του αμερικανικού ινστιτούτου Brookings Institution εξέτασε τη χρήση της AI από παιδιά και εφήβους.
Στο πλαίσιο του ετήσιου προγράμματος, οι ερευνητές πραγματοποίησαν συνεντεύξεις και συζητήσεις με συνολικά 505 μαθητές, γονείς, δασκάλους, καθώς και εμπειρογνώμονες εκπαίδευσης και τεχνολογίας σε 50 χώρες.
Επιπλέον, αξιολόγησαν εκατοντάδες υφιστάμενες μελέτες για την AI.
Το αποτέλεσμα είναι επικριτικό: Στην παρούσα φάση, οι κίνδυνοι της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης στον τομέα της εκπαίδευσης φαίνεται να υπερτερούν σαφώς των οφελών.
Η μελέτη θεωρεί ότι η κοινωνική και πνευματική ανάπτυξη των νέων απειλείται σοβαρά.
Το Brookings Institution είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο έγκυρα κέντρα μελετών (think tanks) στις ΗΠΑ, με έδρα την Ουάσιγκτον.
Η AI γίνεται ολοένα και περισσότερο το πρότυπο στην τάξη
Στις ΗΠΑ, η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη διδασκαλία έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με έρευνα του Edweek Research Center, το 2023 μόνο το 34% των εκπαιδευτικών δήλωναν ότι χρησιμοποιούσαν AI τουλάχιστον περιστασιακά.
Το επόμενο έτος το ποσοστό αυτό μειώθηκε ελαφρώς αρχικά, αλλά το 2025 εκτινάχθηκε στο 61%. Ένας λόγος για αυτό είναι η αυξανόμενη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.
Έτσι, το 50% των ερωτηθέντων ανέφεραν ότι παρακολούθησαν τουλάχιστον μία επιμόρφωση σχετικά με το θέμα κατά το προηγούμενο έτος.
Επιπλέον, η AI ενσωματώνεται πλέον σε όλο και περισσότερα ψηφιακά εργαλεία μάθησης και εργασίας.
Εξέλιξη Χρήσης AI από Εκπαιδευτικούς (ΗΠΑ)
| Έτος | Ποσοστό Χρήσης | Τάση |
|---|---|---|
| 2023 | 34% | Αρχική υιοθέτηση |
| 2024 | Μικρή μείωση | Σταθεροποίηση |
| 2025 | 61% | Ραγδαία αύξηση |
Και στη Γερμανία, η AI εισέρχεται όλο και περισσότερο στην σχολική καθημερινότητα. Για παράδειγμα, το Γυμνάσιο Carl-Fuhlrott στο Βούπερταλ κέρδισε το 2025 το πρώτο σχολικό βραβείο AI και διακρίθηκε στην κατηγορία «Συνολική Στρατηγική AI» με την πρώτη θέση. Το χρηματικό έπαθλο ανήλθε στα 40.000 ευρώ.
Οι καθηγητές του σχολείου αναπτύσσουν τους δικούς τους διδακτικούς πράκτορες AI (AI agents), οι οποίοι δεν παρέχουν έτοιμες λύσεις, αλλά υποστηρίζουν τους μαθητές στην αυτόνομη σκέψη μέσω στοχευμένων ερωτήσεων.
Επιπλέον, η AI χρησιμοποιείται για την ένταξη, την προώθηση της ανάγνωσης και τη γλωσσική υποστήριξη.
Στόχος είναι να μεταδοθούν τόσο οι ευκαιρίες όσο και οι κίνδυνοι της τεχνολογίας.
Οι ίδιοι οι μαθητές εκφράζονται επικριτικά για τα εργαλεία AI
Αυτό που στη θεωρία φαίνεται καινοτόμο, θα μπορούσε στην πράξη να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη των μαθητών.
Η μελέτη του Center for Universal Education κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μοντέλα AI μπορούν να υπονομεύσουν τις εκπαιδευτικές διαδικασίες, όταν τα παιδιά αναθέτουν ολοένα και περισσότερο τη σκέψη τους σε αυτά τα συστήματα.
Το 65% των ερωτηθέντων μαθητών εξέφρασαν οι ίδιοι την ανησυχία ότι αυτό θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να οδηγήσει σε μείωση των γνωστικών τους ικανοτήτων. «Είναι απλό.
Δεν χρειάζεται να [χρησιμοποιήσεις] το μυαλό σου», δήλωσε ένας μαθητής στους ερευνητές.
Το 65% των μαθητών φοβάται ότι η υπερβολική χρήση AI θα τους κάνει “λιγότερο έξυπνους” μακροπρόθεσμα.
Η μελέτη προειδοποιεί ότι τα παιδιά θα μπορούσαν να γίνουν παθητικοί μαθητές, εάν υιοθετούν τα αποτελέσματα των μοντέλων AI χωρίς έλεγχο.
Καθώς αυτά τα συστήματα είναι διαθέσιμα ανά πάσα στιγμή και συχνά επιδεικνύουν μια προσαρμοσμένη συμπεριφορά χωρίς συγκρούσεις, τα παιδιά, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν μαθαίνουν επίσης τις κατάλληλες κοινωνικές δεξιότητες για την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων.
Αυτό επηρεάζει όχι μόνο τις σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών, αλλά και τις σχέσεις μεταξύ των παιδιών και των γονέων τους.
Η AI θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις σχέσεις
Και άλλες μελέτες καταλήγουν σε παρόμοια συμπεράσματα. Σύμφωνα με αυτές, ειδικά οι νέοι χρήστες των chatbots αισθάνονται συχνά ότι τους καταλαβαίνουν καλύτερα οι μηχανές παρά οι γονείς ή οι φίλοι τους.
Πολλοί μπορούν μάλιστα να φανταστούν μια φιλία ή μια ρομαντική σχέση με ένα bot AI. «Δημιουργούν μια ψευδαίσθηση σύνδεσης που είναι δύσκολο να διακριθεί από μια πραγματική σχέση», δήλωσε ένας συμμετέχων στη μελέτη.
«Οι νέοι ίσως ελκύονται από την AI ακριβώς επειδή είναι λιγότερο απαιτητική, χωρίς τριβές και πάντα διαθέσιμη. Αλλά οι σχέσεις στον πυρήνα τους δεν είναι μια απλή υπόθεση.
Απαιτούν προθυμία για συμβιβασμούς, υπομονή και την ικανότητα να διαχειρίζεσαι τη δυσφορία. Δεν μαθαίνουμε την ενσυναίσθηση όταν μας καταλαβαίνουν απόλυτα, αλλά όταν παρεξηγούμαστε και συμφιλιωνόμαστε ξανά».
Πως να διαχειριστούμε την πρόκληση: Στρατηγικές για γονείς και εκπαιδευτικούς
Τα ευρήματα της μελέτης του Brookings Institution δεν πρέπει να οδηγήσουν σε δαιμονοποίηση της τεχνολογίας, αλλά σε επαναξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο την ενσωματώνουμε στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Η απειλή της «γνωστικής ατροφίας» είναι υπαρκτή, αλλά μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη σωστή προσέγγιση.
Προώθηση της ενεργητικής μάθησης
Το κλειδί για την αποφυγή της παθητικότητας είναι η αλλαγή του ρόλου της AI από «παραγωγό λύσεων» σε «βοηθό σκέψης».
Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να σχεδιάζουν εργασίες που δεν μπορούν να λυθούν απλά με ένα ερώτημα στο ChatGPT,
Αντίθετα, θα πρέπει να ζητούν από τους μαθητές να αξιολογήσουν κριτικά τις απαντήσεις που δίνει η Τεχνητή Νοημοσύνη, να εντοπίζουν λάθη ή προκαταλήψεις στον αλγόριθμο και να συγκρίνουν τις πληροφορίες με παραδοσιακές πηγές.
- Κριτική Ανάλυση: Ζητήστε από τους μαθητές να κάνουν fact-checking σε κείμενα που παράγει η AI.
- Προφορική Εξέταση: Η επιστροφή σε περισσότερες προφορικές παρουσιάσεις διασφαλίζει ότι ο μαθητής έχει κατανοήσει το περιεχόμενο και δεν το έχει απλώς αντιγράψει.
- Δημιουργικότητα εκτός Οθόνης: Ενθαρρύνετε project που απαιτούν χειρωνακτική εργασία, σχεδίαση στο χέρι ή φυσική αλληλεπίδραση στην τάξη.
Η εξάρτηση από την AI για συναισθηματική υποστήριξη μπορεί να δημιουργήσει κοινωνική απομόνωση. Η τεχνολογία δεν πρέπει να υποκαθιστά την ανθρώπινη επαφή.
Η σημασία της «υγιεινής» των σχέσεων
Όσον αφορά τον κοινωνικό αντίκτυπο, γονείς και δάσκαλοι πρέπει να δώσουν έμφαση στην αξία της ανθρώπινης πολυπλοκότητας.
Η ευκολία της συνεννόησης με ένα AI chatbot είναι δελεαστική, αλλά στερεί από τα παιδιά την ανάπτυξη της ανθεκτικότητας (resilience).
Είναι σημαντικό να δημιουργούνται περιβάλλοντα όπου οι συγκρούσεις και οι διαφωνίες επιλύονται μέσω διαλόγου και όχι μέσω αποφυγής.
Οι ειδικοί προτείνουν την καθιέρωση ζωνών και χρόνων «χωρίς τεχνολογία» (tech-free zones) στο σπίτι και στο σχολείο, όπου η επικοινωνία θα γίνεται αποκλειστικά πρόσωπο με πρόσωπο.
Επιπλέον, η συζήτηση για το πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι —ότι δηλαδή είναι προγραμματισμένοι να μας ευχαριστούν και όχι να λένε την αλήθεια ή να έχουν συναισθήματα— είναι απαραίτητη για να απομυθοποιηθεί η «σχέση» με τη μηχανή.
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα εργαλείο, όχι φίλος, και αυτή η διάκριση πρέπει να είναι ξεκάθαρη από την αρχή της εκπαιδευτικής πορείας ενός παιδιού.
