- Στο διάστημα, η έλλειψη βαρύτητας καθιστά άχρηστα τα παραδοσιακά έπιπλα όπως οι καρέκλες και τα κρεβάτια.
- Η εταιρεία σχεδιασμού Teague συνεργάζεται με τη NASA και ιδιωτικές εταιρείες για τη δημιουργία λειτουργικών χώρων διαβίωσης σε τροχιά.
- Ο μελλοντικός σχεδιασμός εστιάζει στην άνεση των τουριστών και στην ευελιξία των συστημάτων για τις επόμενες δεκαετίες.
Γιατί δεν υπάρχουν καρέκλες στους διαστημικούς σταθμούς
Η κατάκτηση του διαστήματος αλλάζει την εσωτερική διακόσμηση
Η περαιτέρω κατάκτηση του διαστήματος φέρνει μαζί της πλήθος προκλήσεων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων. Ο λόγος είναι ότι στην έλλειψη βαρύτητας ισχύουν εντελώς διαφορετικοί κανόνες.
Ο βασικός εξοπλισμός των περισσότερων διαμερισμάτων στη Γη είναι παρόμοιος. Μπορεί να διαφέρουν στο στυλ και στον χρωματικό σχεδιασμό. Ωστόσο, έπιπλα όπως τραπέζια, καρέκλες, ντουλάπες και κρεβάτια αποτελούν συνήθως τον κανόνα.
Στο διάστημα, όμως, επικρατούν άλλες συνθήκες. Σε περιβάλλοντα χωρίς βαρύτητα, όπου δεν υπάρχει «πάνω» και «κάτω», απαιτείται μια άλλη προσέγγιση. Χρειάζεται μια εντελώς διαφορετική μορφή εσωτερικής αρχιτεκτονικής από αυτήν της Γης.
Η εμπειρία της Teague στον διαστημικό σχεδιασμό
Ο Mike Mahoney είναι Ανώτερος Διευθυντής στην Teague. Πρόκειται για μια εταιρεία σχεδιασμού που εξειδικεύεται στην καινοτομία. Συμβουλεύει, μεταξύ άλλων, διαστημικές εταιρείες όπως η Blue Origin, η Axiom Space και η Voyager Technologies.
Σε δηλώσεις του στο Geekwire, εξήγησε πρόσφατα τι είναι σημαντικό στον σχεδιασμό χώρων διαβίωσης σε τροχιά. Η διαστημική βιομηχανία βιώνει αυτή τη στιγμή μια θεμελιώδη αλλαγή.
Μέχρι σήμερα, ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (ISS) είναι το μεγαλύτερο εργαστήριο στο διάστημα.
Η Teague γιορτάζει φέτος την 100ή της επέτειο και είναι γνωστή για τον σχεδιασμό των εσωτερικών χώρων των αεροσκαφών Boeing, της πρώτης κάμερας Polaroid και της πρώτης κονσόλας Xbox.
Τα επόμενα χρόνια, η NASA θέλει να διαχειριστεί τη μετάβαση σε εμπορικούς διαστημικούς σταθμούς. Στόχος είναι η εξοικονόμηση κόστους μέσω πολλαπλών παρόχων. Η Teague υποστηρίζει τους ιδιώτες παρόχους ώστε να προετοιμαστούν για αυτή την αλλαγή.
Σήμερα, η έμφαση δίνεται στον σχεδιασμό εμπορικών διαστημικών οχημάτων. Είναι ένας επιχειρηματικός τομέας που συνδέεται με την πολυετή εμπειρία στον σχεδιασμό αεροσκαφών.
Σύμφωνα με τον Mahoney, η Teague συνεργάζεται με την Blue Origin του Jeff Bezos για περισσότερα από δέκα χρόνια.
Στο διάστημα τα έπιπλα έχουν άλλες λειτουργίες
Πρόσφατα, η Starlab παρουσίασε στο Διαστημικό Κέντρο Johnson της NASA ένα τριώροφο μοντέλο. Αφορούσε τον σχεδιαζόμενο διαστημικό της σταθμό. Το μοντέλο είναι αρθρωτό και μπορεί να προσαρμοστεί ανάλογα με τις ανάγκες.
Αυτό επιτρέπει αλλαγές στη διαρρύθμιση πριν ή και χρόνια μετά την εκτόξευση. Ο Tim Kopra, πρώην αστροναύτης της NASA και νυν στέλεχος της Voyager Technologies, κάνει μια σύγκριση. Παρομοιάζει τον διαστημικό σταθμό με ένα τριώροφο διαμέρισμα, όπου κάθε επίπεδο έχει τη δική του λειτουργία.
Μία από τις κεντρικές προτεραιότητες στον σχεδιασμό είναι η αποτελεσματική χρήση του χώρου. Ιδιαίτερα καθοριστική είναι η προσανατολιστική ικανότητα στον χώρο. Για παράδειγμα, ένα τραπέζι εξυπηρετεί κάποιο σκοπό μόνο αν μπορούν να στερεωθούν αντικείμενα πάνω του.
Το να ακουμπήσεις απλώς κάτι πάνω σε μια επιφάνεια είναι αδύνατο στην έλλειψη βαρύτητας. Επίσης, θα ψάχνετε μάταια για καρέκλες γύρω από το τραπέζι. «Όπως και στον ISS, χρειάζεσαι απλώς ένα μέρος για να αγκιστρώσεις τα πόδια σου», αναφέρει ο Kopra.
| Αντικείμενο | Χρήση στη Γη | Χρήση στο Διάστημα |
|---|---|---|
| Τραπέζι | Εναπόθεση αντικειμένων | Σημεία πρόσδεσης (Velcro/μαγνήτες) |
| Καρέκλα | Ανάπαυση σώματος | Άχρηστη (αντικαθίσταται από λαβές ποδιών) |
| Κρεβάτι | Οριζόντια κατάκλιση | Υπνόσακος στον τοίχο (κάθετα ή οριζόντια) |
Η NASA σχεδιάζει την απόσυρση του ISS περίπου το 2030, ανοίγοντας τον δρόμο για τους εμπορικούς σταθμούς της νέας εποχής.
Από τους αστροναύτες στους τουρίστες
Υπάρχουν μικρά σχεδιαστικά χαρακτηριστικά που κάνουν τη διαφορά. Για παράδειγμα, πού θα τοποθετηθεί μια χειρολαβή και πόσο ψηλό πρέπει να είναι το τραπέζι. Ο Mahoney τονίζει ότι ο ανθρωποκεντρικός σχεδιασμός θα γίνει ακόμη πιο σημαντικός στο μέλλον.
«Στο παρελθόν, οι διαστημικοί σταθμοί σχεδιάζονταν κυρίως για επαγγελματικά εκπαιδευμένους αστροναύτες. Συχνά, αυτοί είχαν στρατιωτικό υπόβαθρο», εξηγεί ο ειδικός. Στο μέλλον, όμως, ενδέχεται να βρίσκονται στο σκάφος και πιο εύποροι ιδιώτες.
Αυτά τα άτομα θα έχουν διαφορετικές προσδοκίες όσον αφορά την άνεση και τον σχεδιασμό. Η εσωτερική διακόσμηση πρέπει να παραμένει ευέλικτη. Κατά τον σχεδιασμό, οι σχεδιαστές σκέφτονται κυρίως μακροπρόθεσμα.
«Ίσως δεν γνωρίζουμε ακόμα πώς θα χρησιμοποιείται ο διαστημικός σταθμός σε 20 χρόνια», είπε ο Mahoney. «Πώς μπορούμε να τον κάνουμε ασφαλή για το μέλλον και να δημιουργήσουμε ένα αρθρωτό σύστημα; Πρέπει να μπορούμε να προσθέτουμε τεχνολογίες ή να κάνουμε διαφορετικές διαμορφώσεις».
Η ψυχολογία του χώρου και οι «αόρατοι» εχθροί
Πέρα από την έλλειψη επίπλων, η αρχιτεκτονική του διαστήματος καλείται να αντιμετωπίσει και έναν αόρατο παράγοντα: την ανθρώπινη ψυχολογία. Η ζωή σε ένα κλειστό μεταλλικό κουτί για μήνες, χωρίς τη δυνατότητα να βγεις έξω, δημιουργεί έντονο στρες.
Για τον λόγο αυτό, ο φωτισμός παίζει καθοριστικό ρόλο στους σύγχρονους σταθμούς.
Οι σχεδιαστές χρησιμοποιούν πλέον συστήματα φωτισμού LED που μιμούνται τον κιρκάδιο ρυθμό της Γης.
Το φως αλλάζει θερμοκρασία και ένταση κατά τη διάρκεια της ημέρας, βοηθώντας το σώμα να ρυθμίσει τον ύπνο. Χωρίς αυτό, οι αστροναύτες που βλέπουν 16 ανατολές και δύσεις την ημέρα, θα έχαναν γρήγορα την αίσθηση του χρόνου.
Υλικά που «πολεμούν» τα μικρόβια
Μια άλλη πρόκληση που επηρεάζει τον σχεδιασμό είναι η συμπεριφορά των μικροβίων στο διάστημα. Έρευνες έχουν δείξει ότι βακτήρια και μύκητες αναπτύσσονται ταχύτερα και γίνονται πιο ανθεκτικά σε συνθήκες μικροβαρύτητας.
Αυτό καθιστά την επιλογή των υλικών κατασκευής ζήτημα ζωής και θανάτου.
Οι επιφάνειες στους νέους εμπορικούς σταθμούς δεν επιλέγονται μόνο για την αισθητική τους. Χρησιμοποιούνται ειδικά αντιμικροβιακά υλικά, όπως κράματα χαλκού ή ειδικές πολυμερείς επιστρώσεις. Αυτά εμποδίζουν τον σχηματισμό βιοφίλμ (biofilm) σε λαβές, διακόπτες και πάνελ ελέγχου.
Η σκόνη και τα ψίχουλα δεν πέφτουν στο πάτωμα στο διάστημα, αλλά αιωρούνται, δημιουργώντας κίνδυνο εισπνοής ή βλάβης στα ηλεκτρονικά συστήματα.
Η αίσθηση του «πάνω» και του «κάτω»
Τέλος, η διαμόρφωση του εσωτερικού πρέπει να δίνει στους κατοίκους μια τεχνητή αίσθηση προσανατολισμού. Παρόλο που δεν υπάρχει φυσικό «πάνω» και «κάτω», οι σχεδιαστές δημιουργούν ένα οπτικό κατακόρυφο άξονα. Αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση διαφορετικών χρωμάτων ή φωτισμού για την «οροφή» και το «δάπεδο».
Αυτή η τεχνική βοηθά στη μείωση της ναυτίας του διαστήματος και του αποπροσανατολισμού.
Στους μελλοντικούς σταθμούς, όπου θα φιλοξενούνται τουρίστες χωρίς χρόνια εκπαίδευσης, αυτό θα είναι κρίσιμο. Η εμπειρία πρέπει να είναι διαισθητική, ώστε οι επισκέπτες να νιώθουν ασφάλεια από το πρώτο λεπτό.
