King of Kings (soundtrack)

Πληροφορίες

• Σύνθεση, Εκτέλεση και Παραγωγή Μουσικής: Miklos Rozsa, The MGM Studio Orchestra
• Κυκλοφορία CD: Rhino/TCM, 2002
• Συνολική Διάρκεια CD: 77 λεπτά (CD 1), 56 λεπτά (CD 2)
• Είδος Tαινίας: Θρησκευτική, Εποχής, Δραματική

Τη δεκαετία του 1950 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60, εξέχουσα θέση στη χρυσή εποχή του κινηματογράφου είχαν τα λεγόμενα βιβλικά έπη, δηλαδή υπερπαραγωγές που σε κάθε επιμέρους στοιχείο τους συναντούσες ένα και μόνο πράγμα, την υπερβολή. Εντυπωσιακά cast με τους μεγάλους κινηματογραφικούς αστέρες της εποχής, φανταχτερά κουστούμια, πελώρια φυσικά σκηνικά (η τεχνολογία των οπτικών εφέ ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη ακόμη), επικές και πομπώδεις μουσικές συνθέσεις κτλ. Η θεματολογία αυτών των ταινιών είχε ως επίκεντρο το μαρτύριο του εβραϊκού λαού που τελούσε υπό την κυριαρχία των Ρωμαίων και σε άλλες περιπτώσεις την ιστορία της ζωής του Ιησού Χριστού και τη Σταύρωση Του.

Το studio που ήταν ο ειδικός στα βιβλικά έπη ήταν η MGM (Metro Goldwyn-Mayer) με σήμα καταταθέν της το λιοντάρι που βρυχάται. Μετά την επιτυχία του Ben-Hur το 1959, θέλησε να την επαναλάβει εξιστορώντας τη ζωή και τη Σταύρωση του Ιησού στην ταινία King of Kings το 1961, όμως δεν τα κατάφερε (εισπρακρικά τουλάχιστον). Μπορεί να μην απέκτησε το χαρακτηρισμό “αριστούργημα”, όπως ισχύει για το Ben-Hur, ωστόσο κανένας δε θα μπορούσε να σκεφτεί το πασχαλινό τηλεοπτικό πρόγραμμα χωρίς αυτή την ταινία, μιας και προβάλλεται κάθε χρόνο ανελλιπώς από την ελληνική τηλεόραση.

Το μουσικό τιμόνι της ταινίας King of Kings ανέλαβε ο συνθέτης Miklos Rozsa (ουγγρικής καταγωγής, το όνομά του προφέρεται Μίκλος Ρόουζσα), μια εξέχουσα μουσική φυσιογνωμία της εποχής με φοβερά μουσικά πεπραγμένα, ικανά να εμπνεύσουν το σεβασμό και το θαυμασμό του οποιουδήποτε (από τους συναδέλφους του συνθέτες, μέχρι και τον απλό θεατή-ακροατή που θα ακούσει τη μουσική του). Παρόλο που έγραψε μουσική σχεδόν για όλα τα κινηματογραφικά είδη σε μια περίοδο τουλάχιστον 40 ετών, έμεινε γνωστός ως ο συνθέτης των επικών ταινιών της χρυσής εποχής του κινηματογράφου.

Και μία από αυτές ήταν η ταινία King of Kings που διαδέχτηκε το βραβευμένο με όσκαρ και αριστουργηματικό soundtrack του Ben-Hur. Η πρόκληση για το συνθέτη ήταν μεγάλη μιας και θα έπρεπε να κινηθεί περίπου στα ίδια μουσικά χωράφια. Όμως, δεν υπήρχε κανένας καταλληλότερος για την αποστολή αυτή. Γιατί κανένας άλλος συνθέτης, δεν απέδωσε με τόση ευστοχία σε μουσικό επίπεδο την αίγλη και το στρατιωτικό μεγαλείο της αυτοκρατορικής Ρώμης!

Αυτή είναι η μία πλευρά της μουσικής του King of Kings, η άλλη σχετίζεται με το θρησκευτικό κομμάτι και τον Ιησού, για τον οποίο ο Rozsa επέλεξε να γράψει ένα θέμα που είναι και το βασικό στοιχείο της μουσικής του. Κάτι που είναι τρομερά δύσκολο, για την ακρίβεια είναι μια δοκιμασία πραγματικά επίπονη, ό,τι πιο δύσκολο μπορεί να αντιμετωπίσει ένας συνθέτης που καλείται να γράψει μουσική για μια ταινία! Πολλοί συνθέτες σε ανάλογες περιπτώσεις, έχοντας τη δυνατότητα, απέφυγαν να το κάνουν.

Ελάχιστοι το τόλμησαν και ένας από αυτούς ήταν και ο Miklos Rozsa (όπως φυσικά και οι Alfred Newman & Maurice Jarre στα The Greatest Story Ever Told (1965) & Jesus of Nazareth (1977) αντίστοιχα). Για τον Ιησού λοιπόν, ο Rozsa θα συνθέσει μια θεσπέσια μελωδία, την οποία θα ντύσει με μια χορωδία που νομίζεις πως απαρτίζεται από αγγέλους που έχουν κατέβει από τον παράδεισο. Στην ταινία την ακούμε σε όλες τις σημαντικές στιγμές της πορείας του Ιησού, όπως στη γέννησή

Του (στο “Nativity” #6-1), στη βάπτισή Του (στο “Baptism of Christ” #12-1), όταν κάνει θαύματα, όπως π.χ. η θεραπεία του τυφλού (στο “Miracles” #16-1), όταν προσεύχεται (στο “The Lord’s Prayer” #1-2) και φυσικά όταν ανασταίνεται (στο “Resurrection” #13-2) όπου η χορωδία τραγουδάει “Ωσαννά”. Σχεδόν κάθε φορά υπάρχουν διαφοροποιήσεις στην ενορχήστρωση του θέματος, όπως και στα φωνητικά της χορωδίας, όποτε αυτή συμμετέχει.

Μια περήφανη και επιβλητική εκτέλεση του θέματος του Θεανθρώπου από ολόκληρη την ορχήστρα και τη χορωδία είναι αυτή με την οποία ξεκινάει η ταινία στους τίτλους αρχής και στο κομμάτι “Prelude” (#2-1). Αμέσως μετά τους τίτλους αρχής, οι Ρωμαίοι λεγεωνάριοι μπαίνουν στην Ιερουσαλήμ ως κατακτητές και τότε παίρνουμε μια πρώτη γεύση από τη ρωμαϊκή μουσική της ταινίας με ένα στρατιωτικό march. Περισσότερες μιλιταριστικές δόσεις έχουμε κατα την άφιξη του Πόντιου Πιλάτου στο “Pontius Pilate’s Arrival” (#9-1). Όταν ο Ιησούς θα αυτοαπομονωθεί στην έρημο, τότε ο Σατανάς θα προσπαθήσει να τον δελεάσει. Ο λόγος για το κομμάτι “The Last Temptation of Christ” (#13-1).

H παρουσία του Αντίχριστου υποδηλώνεται με ύπουλη χρήση διαφόρων οργάνων της ορχήστρας, τέτοια που μας κάνει να νομίσουμε πως θα είχε θέση σε ένα θρίλερ, που καταμαρτυρεί μια οντότητα που κρύβεται, μια κακόβουλη φύση έξω από τον επίγειο κόσμο. Αυτή η ανήσυχη μουσική λοιπόν παρεμβάλλεται με μικρές αναφορές στο θέμα του Ιησού για να αποδοθεί η εσωτερική Του πάλη. Κι όταν θα βγει νικητής από αυτή τη δοκιμασία, τότε θα έχουμε μια πιο έντονη εμφάνιση του θέματός Του στο τέλος του κομματιού.

Μια πραγματική απόλαυση στο soundtrack του King of Kings είναι η μουσική που λειτουργεί με βάση τον παραδοσιακό χαρακτήρα της εποχής και ακούγεται σε συνθήκες δείπνων ή σε χορούς. Μία από τις μεγαλύτερες αρετές του Miklos Rozsa ήταν οι εκπληκτικές του επιδόσεις στις ποικίλες, ανάλογα με το τόπο και το θέμα της ταινίας, έθνικ μουσικές που έγραφε.

Τα κομμάτια “Herod’s Feast” (#15-1) και “Jugglers and Tumblers/Herod’s Desire” (#24-1) είναι ενδεικτικά της μαεστρίας του συνθέτη στο να γράφει αυθεντική μουσική της ρωμαϊκής εποχής, αλλά αυτό που ξεχωρίζει από αυτά είναι το “Salome’s Dances” (#25-1) και η συνέχειά του που δε χρησιμοποιήθηκε τελικά στην ταινία στο κομμάτι “Salome’s Dance (Deleted)” (#27-1).

O αισθησιασκός χορός της Σαλώμης έχει οριένταλ ατμόσφαιρα κι ενώ αρχίζει δειλά και αργά, συνεχίζει όλο και πιο δυναμικά με συνεχείς εναλλαγές στο ρυθμό. Μια μεγαλειώδη εκτέλεση του θέματος του Ιησού, χωρίς τη χορωδία αυτή τη φορά, ακούμε στο κομμάτι “Entr’Acte” (#4-2) που είναι η μουσική που ακουγόταν κατά το διάλειμμα της ταινίας και καλούσε τους θεατές να επιστρέψουν στις θέσεις τους για να ξεκινήσει το δεύτερο μέρος της προβολής.

Άλλες εποχές, με άλλα κινηματογραφικά έθιμα, τα οποία δυστυχώς έχουν εκλείψει. Για τους τίτλους τέλους, ο συνθέτης ετοίμασε ένα χορωδιακό που βασίστηκε όπως θα ήταν αναμενόμενο στο θέμα του Ιησού που κλείνει με μαγευτικό τρόπο την ταινία με την χορωδία να τον υμνεί σε εκστατικά επίπεδα. Το ακούμε στο κομμάτι “Epilogue” (#14-2).

To Have or not to Have?

Τί μπορεί να πει κανείς για μουσικές όπως αυτή του King of Kings; Καμιά φορά τα λόγια δεν αρκούν για να περιγράψουν ένα τόσο κορυφαίο μουσικό δημιούργημα όπως είναι το soundtrack του Βασιλειά των Βασιλέων. Δεν κατέχει περήφανα μια περίοπτη θέση μέσα στη φιλμογραφία μιας από τις ηγετικές μουσικές προσωπικότητες που έδρασαν τον τελευταίο αιώνα, αλλά συγκαταλέγεται στα μουσικά αριστουργήματα της έβδομης τέχνης!

Η μουσική του Miklos Rozsa έρχεται να μας θυμήσει πόσο δυσθεώρητα ψηλά ήταν κάποτε ο πήχης της ποιότητας που είχε η κινηματογραφική μουσική και πόσο χαμηλά έχει πέσει σήμερα, που πλέον υπάρχουν ελάχιστοι συνθέτες που αξίζουν την τιμητική διάσταση της προσφώνησης “μαέστρος”. O Dr. Miklos Rozsa ήταν ένας από τους μεγαλύτερους μαέστρους που εργάστηκαν στο Hollywood και ένας συνθέτης με μια καθαρά δική του πληθωρική φωνή που ήταν, είναι και θα είναι αναντικατάστατος!

Trivia

Mε αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση του συνθέτη στις 18 Απριλίου (το 2007 αναφέρεται ως έτος Miklos Rozsa), μπορείτε να πάρετε μια αντιπροσωπευτική εικόνα από την καριέρα του στο αφιέρωμά μας. Εκεί θα βρείτε βιογραφικά στοιχεία, σχολιασμό της μουσικής του, μια ενδεικτική φιλμογραφία με τους πιο σημαντικούς σταθμούς και πολλά παραλειπόμενα.

Tracklist

CD 1

1. Overture (3:43)
2. Prelude (2:24)
3. Roman Legions (1:28)
4. The Elders/Sanctuary (2:11)
5. The Scrolls/Subjugation (2:23)
6. Road to Bethehem/The Nativity (3:51)
7. The Slaughter Of Innocents (1:40)
8. Joseph And Mary (1:45)
9. Pontius Pilate’s Arrival (2:50)
10. John The Baptist (2:09)
11. Revolt/Barabbas’ Escape (4:44)
12. Baptism Of Christ/Sadness And Joy (3:34)
13. The Last Tempation Of Christ (6:48)
14. The Chosen (1:39)
15. Herod’s Feast (2:24)
16. Miracles (2:49)
17. The Hovel (0:19)
18. Parable Of The Seed (1:24)
19. Mary Magdalene/Answer From A Stone (2:10)
20. The Blessing (1:49)
21. Casting Out The Demon (1:34)
22. Woman Of Sin (2:47)
23. John’s Message (1:53)
24. Jugglers And Tumblers/Herod’s Desire (3:00)
25. Salome’s Dances (2:46)
26. Christ’s Answer/The Beheading Of John (2:16)
27. Salome’s Dance (Deleted) (1:15)
28. Mount Galilee/Sermon On The Mount/Love Your Neighbor (8:15)
29. The Law Of The Prophets (1:17)

CD 2

1. The Lord’s Prayer (2:37)
2. The Disciples (2:43)
3. Barabbas’ Plan (1:43)
4. Entr’Acte (4:18)
5. Premonition (1:36)
6. Jesus Enters Jerusalem/…/The Last Supper/The Feast (14:49)
7. Judas Sees Caiphas/Gethsemane (3:36)
8. Agony In The Garden/Judas’ Kiss (4:07)
9. Herod’s Castle Trumpet (0:08)
10. Christ Before Herod (0:59)
11. The Scourging Of Christ/CrownOf Throns (2:21)
12. Via Dolorosa/Christ Bearing His Cross (9:10)
13. Last Words Of Christ/Golgotha/…/Resurrection (6:13)
14. Epilogue (2:07)